Metoda wosku traconego to jedna z najstarszych i najbardziej precyzyjnych technik tworzenia biżuterii. Pozwala odlać ze srebra i złota kształty tak szczegółowe, że trudno uzyskać je w inny sposób. W tym wpisie pokazujemy cały proces krok po kroku – od woskowego modelu po gotowy, wypolerowany pierścionek.
Tworzenie modelu z wosku
Proces zaczyna się od dokładnego modelu przyszłej biżuterii. Jubiler rzeźbi go ręcznie w wosku albo korzysta z druku 3D – np. w technologii SLA, z żywicy odlewniczej o parametrach zbliżonych do wosku. Model jest pierwowzorem gotowego wyrobu, więc każdy detal na nim widoczny pojawi się później w metalu.
Wskazówka: wydruki z żywic odlewniczych zwykle wymagają innego, często dłuższego cyklu wypalania niż wosk. Zawsze sprawdź zalecenia producenta żywicy.
Mocowanie modeli na woskowym drzewku
Modele przykleja się do woskowego drzewka – jubilerzy nazywają je „choinką”. Dzięki temu w jednym odlewie powstaje wiele elementów naraz. Gotową choinkę osadza się na gumowej podstawie i nakłada na nią stalową tuleję odlewniczą, czyli kuwetę.
Zalewanie kuwety masą ogniotrwałą
Kuwetę z choinką zalewa się specjalną masą ogniotrwałą (gipsową), która po stwardnieniu staje się formą odlewniczą. Masa musi wiernie odwzorować każdy detal modelu, dlatego warto sięgać po sprawdzone produkty renomowanych marek – polecamy np. masy Goldstar Powders, m.in. Goldstar XL.
Zawsze wsypuj proszek do wody – nigdy odwrotnie, bo masa się zbryla.
Używaj wody destylowanej lub demineralizowanej o temperaturze pokojowej.
Waż proszek i wodę – proporcje 100:38 przy mieszaniu próżniowym i 100:40 przy mieszaniu ręcznym.
Działaj sprawnie – masa ma ograniczony czas pracy, a szczegóły zawsze sprawdzisz w instrukcji danego produktu.
Szacunek dla pełnej kuwety: ok. 1,39 g proszku na 1 cm³ objętości. Producenci podają własne tabele – w razie wątpliwości trzymaj się instrukcji masy.
Po zalaniu masa musi stwardnieć. Odczekaj co najmniej godzinę przed włożeniem kuwety do pieca – producent masy Goldstar XL zaleca 90 minut.
Wypalanie wosku
Stwardniałą kuwetę wkłada się do pieca. Wosk najpierw się topi i wypływa, a potem resztki wypalają się całkowicie, zostawiając w formie pustą przestrzeń w kształcie biżuterii. Stąd nazwa: metoda wosku traconego.
Do wypalania kuwet potrzebny jest piec komorowy z króćcem wentylacyjnym, którym uchodzą gazy ze spalanego wosku – takie piece mamy w ofercie. Wypalanie składa się z kilku etapów, dlatego bardzo przydaje się regulator z programowaną krzywą wypału. Ustawiasz program raz i nie musisz pilnować pieca ani ręcznie zmieniać temperatury.
Przejścia między temperaturami zajmują ok. 1–2 h. Cały cykl trwa ok. 12–13 godzin, dla małych kuwet krócej. To przykład – zawsze porównaj go z kartą wybranej masy. Goldstar zaleca trzymanie kuwety w temperaturze odlewania co najmniej 1 godzinę, żeby wyrównała się temperatura w jej środku.
Odlewanie srebra
Gdy wosk jest już wypalony, forma jest gotowa na metal. Srebro topi się w tyglu – czyste srebro topi się w ok. 962°C, a popularne srebro próby 925 w niższej temperaturze, ok. 890°C. Do odlewu metal przegrzewa się zwykle do ok. 950–1000°C, zależnie od stopu i wielkości detali. Najważniejsze, żeby srebro wypełniło każdy, nawet najdrobniejszy szczegół formy. Pomagają w tym odlewarki:
Pompa wytwarza podciśnienie pod kuwetą, które „zasysa” metal w głąb formy. Spokojny, cichy proces, świetny do drobnych, ażurowych wzorów.
Zobacz odlewarkiWirujące ramię wtłacza metal do formy siłą odśrodkową. Duża siła docisku, która dobrze wypełnia także masywniejsze detale.
Zobacz odlewarkę wirowąChłodzenie i rozbijanie formy
Po odlaniu kuweta stygnie przez chwilę, aż metal całkowicie zakrzepnie. Żeby szybciej wydobyć biżuterię, jeszcze ciepłą kuwetę wkłada się do pojemnika z wodą – masa gipsowa pęka i w większości sama odpada. Przy srebrze zwykle odczekuje się ok. 10 minut, a przy stopach złota czas zależy od rodzaju stopu. Resztki masy usuwa się szczotką i wodą.
Obróbka i wykańczanie
Surowy odlew wymaga jeszcze pracy. Elementy odcina się od drzewka, usuwa resztki wlewów, szlifuje i poleruje. Na koniec jubiler osadza kamienie i dodaje inne ozdoby. Efekt: lśniący, gotowy do noszenia wyrób.
Metoda wosku traconego – podsumowanie
Metoda wosku traconego to złożony, ale niezwykle precyzyjny proces. Każdy etap – od woskowego modelu po wykończenie – wymaga dokładności, umiejętności i dobrego sprzętu: pieca do wypalania z programowanym regulatorem i sprawnej odlewarki. Dzięki tej technice powstają wyjątkowe, niepowtarzalne wyroby ze srebra i złota.
Prowadzimy szkolenia z odlewania biżuterii, przygotowywania form gumowych, układania choinek, zakuwania pierścionków i wielu innych tematów.
Kompletujesz pracownię odlewniczą?
Mamy piece komorowe z króćcem wentylacyjnym i programowanym regulatorem do wypalania kuwet oraz odlewarki próżniowe i odśrodkowe. Pomożemy dobrać sprzęt do Twojej produkcji.
Piece do wypalania kuwetOdlewarki Odpowiadamy na zapytania w ciągu 24 godzin.
